Impact of rendement: een vals dilemma

Financiële prestaties en maatschappelijke impact sluiten elkaar niet uit; ze versterken elkaar juist. Toch worstelen veel professionals in de financiële sector dagelijks met de keuzes die Sustainable Finance met zich meebrengt. In de derde editie van onze columnreeks ‘Tussen de Regels‘ duikt Eszter Vitorino-Fuleky, Impact Lead bij Van Lanschot Kempen, in de echte dilemma’s van impact investing. 

Al jaren hoor ik steeds dezelfde vraag, telkens in een net iets andere vorm terugkomen: kun je daadwerkelijk positieve impact realiseren zonder concessies te doen aan het verwachte financiële rendement?

Persoonlijk denk ik echter niet dat dit de meest interessante vraag is. Wanneer impact investing goed wordt uitgevoerd, kunnen financiële prestaties en impact elkaar juist versterken. Zonder rendement is impact immers niet schaalbaar. Anders gezegd: impactrendement en financieel rendement gaan hand in hand. Niet als slogan, maar als praktische voorwaarde voor schaalbaarheid en succes op de lange termijn.

De echte spanning binnen impact investing zit daarom niet tussen impact en (verwacht) financieel rendement. Die zit tussen langetermijnresultaten en kortetermijnrealiteit. En in de manier waarop we portefeuilles ontwerpen die sturen op bredere uitkomsten en beide perspectieven kunnen dragen, zonder te doen alsof die keuze eenvoudig is.

Het echte dilemma: korte termijn voortgang versus lange termijn impact (de timing van impact)

De timing van impact is een van de belangrijkste spanningen die ik in de praktijk tegenkom: stapsgewijze verbeteringen vandaag versus fundamentele verandering morgen. Veel oplossingen met het grootste systemische – brede maatschappelijke – impactpotentieel bevinden zich nog in een vroege fase, zijn complex of vragen aanzienlijke investeringen. Om dergelijke oplossingen te ondersteunen, zijn geduld, tolerantie voor onzekerheid en acceptatie nodig dat het verwachte financiële rendement zich niet volgens een strak kwartaalritme zal ontwikkelen.

Neem bijvoorbeeld het doel om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Een investering in bestaande duurzame energie-infrastructuur kan direct tastbare en meetbare resultaten opleveren. Een operationeel wind- of zonnepark voorkomt vanaf dag één uitstoot, kent relatief voorspelbare kasstromen en heeft een helder impactprofiel. De bijdrage is snel zichtbaar en sluit goed aan bij beleggers die waarde hechten aan resultaten op korte termijn.

Zet dat af tegen een venture capital-investering in een technologiebedrijf in een vroege fase, gericht op het verbeteren van energie-efficiëntie binnen industriële processen of het verduurzamen van landbouw via biologische meststoffen. Vandaag de dag kan de gerealiseerde emissiereductie nog beperkt of zelfs nihil zijn. Het werkelijke potentieel ligt verder in de toekomst: als de technologie succesvol blijkt en schaal bereikt, kan de bijdrage aan emissiereductie uiteindelijk veel groter zijn dan in de eerste jaren zichtbaar is. Die impact laat langer op zich wachten, is onzekerder en lastiger vroegtijdig te kwantificeren, maar kan op termijn juist veel transformerender blijken.

Dit verschil draait minder om wát je financiert en meer om wannéér impact zichtbaar wordt. Infrastructuur-, private debt- en buyoutstrategieën leveren vaak impact op die eerder zichtbaar en eenvoudiger meetbaar is. Early-stage venture capital concentreert impact daarentegen juist later in de tijd, zodra bedrijfsmodellen volwassen worden en adoptie versnelt.

Portefeuilles ontworpen voor de lange adem

Het timingdilemma laat zien dat het frame “impact of rendement” vaak afleidt van waar het werkelijk om draait. Financieel rendement is juist belangrijk omdat het beleggers in staat stelt lang genoeg geïnvesteerd te blijven om daadwerkelijke resultaten te realiseren én omdat het extra kapitaal aantrekt voor oplossingen die werken. Zeker binnen private markets is geduld geen mooie eigenschap, maar meestal een structurele noodzaak. Beslissingen die vandaag in een portefeuille worden genomen, laten hun volledige financiële én maatschappelijke effect vaak pas jaren later zien. Bovendien zijn niet alle veelbelovende initiatieven bestand tegen de druk van tijd, concurrentie of marktomstandigheden.

In de praktijk betekent dit dat een impactportefeuille ook ontworpen moet zijn op uithoudingsvermogen. Door strategieën met verschillende tijdshorizonten te combineren, kunnen investeringen die eerder en stabieler resultaat opleveren naast investeringen bestaan met een langere looptijd en een onzekerder uitkomst. Infrastructuur en buyouts kunnen zorgen voor stabiliteit en zichtbaarheid op korte termijn, terwijl venture-investeringen in een vroege fase juist optionaliteit creëren voor toekomstige impact en waardeontwikkeling.

Een goed opgebouwde impactportefeuille verlangt daarom niet dat iedere investering impact en rendement binnen dezelfde tijdslijn bewijst. Integendeel: verschillende benaderingen worden bewust gecombineerd, vanuit de erkenning dat sommige bijdragen snel zichtbaar zijn, terwijl andere tijd nodig hebben om zich te ontwikkelen. Juist die afstemming van verschillende impact- en rendementsprofielen maakt lange termijn impact geloofwaardig én investeerbaar in de praktijk en vormt de basis van een totale impactportefeuille met een systemische blik.

Het tweede dilemma: diepgang versus schaal (en waar we op sturen)

Een tweede lastig dilemma is naar mijn ervaring de keuze tussen impactdiepte en schaal. Investeer je in een oplossing die voor een relatief kleine groep een transformerend effect heeft, of kies je voor een oplossing die veel mensen bereikt, maar per individu minder diepgaande impact realiseert? Beide benaderingen kunnen legitiem zijn.

Sommige strategieën richten zich op diepgaande, systeem veranderende impact. Denk aan oplossingen die zich richten op onderliggende oorzaken in plaats van symptomen, waarbij verandering binnen één systeem ook andere systemen beïnvloedt, en waarbij wat zichtbaar is slechts het topje van de ijsberg vormt. Dit soort benaderingen laat vaak minder snel resultaat zien, maar kan uiteindelijk veel diepgaandere maatschappelijke verandering mogelijk maken.

Andere strategieën zijn juist ontworpen voor directe impact op schaal: reproduceerbare modellen, brede uitrol en snelle adoptie, zoals vaak het geval is bij duurzame energie-infrastructuur. Daarmee kunnen aanzienlijk meer eindgebruikers worden bereikt of kan op grote schaal emissie worden vermeden, al is de impact per individuele eenheid mogelijk minder transformerend.

Binnen een portefeuillecontext draait de vraag daarom niet om welke aanpak op zichzelf “beter” is. De echte uitdaging is hoe diepgang en schaal op een coherente én financieel robuuste manier gecombineerd kunnen worden, zodat een portefeuille structureel in beide typen oplossingen kan blijven alloceren.

Ook hier krijgt het begrip “returns with impact” concreet betekenis. Het vraagt om expliciete keuzes over waar daadwerkelijk op gestuurd wordt, omdat zowel diepgang als schaal hun eigen waarde hebben. Ze vereisen bovendien een andere risicobereidheid en tijdshorizon. Een volwassen impactportefeuille erkent beide perspectieven en integreert ze bewust op een manier die optimaal bijdraagt aan het beoogde resultaat op totaalportefeuilleniveau.

Conclusie: de spanning erkennen zonder terug te vallen op “impact of rendement”

Voor mij draait volwassen impact investing niet om het claimen van perfectie. Het draait om het erkennen van de spanning tussen de timing van impact (korte termijn voortgang versus lange termijn resultaten) en de afweging tussen diepgang en schaal.

Ik geloof niet dat we hoeven te kiezen tussen financieel én maatschappelijk rendement. Maar ik geloof wel dat we eerlijk moeten zijn over de dilemma’s die ontstaan wanneer we beide proberen te realiseren en dat we portefeuilles moeten ontwerpen die kunnen sturen op bredere uitkomsten én die spanningen kunnen dragen, zonder dat het systeem onder druk bezwijkt.

De Engelse versie van dit document vormt het origineel. Deze Nederlandse vertaling is met behulp van AI tot stand gekomen en bedoeld om de inhoud zo toegankelijk mogelijk weer te geven. Hoewel de vertaling met zorg is opgesteld, kunnen aan de Nederlandse versie geen rechten worden ontleend. Bij interpretatieverschillen prevaleert de Engelse tekst.

Disclaimer

Van Lanschot Kempen Investment Management (VLK IM) beschikt over een vergunning als beheerder van diverse UCITS- en AIF-fondsen en is bevoegd om beleggingsdiensten te verlenen. Als zodanig staat VLK IM onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten. Dit document is uitsluitend bedoeld ter informatie en bevat onvoldoende informatie om als basis te dienen voor een beleggingsbeslissing. Het document bevat geen beleggingsadvies, geen beleggingsaanbeveling, geen research en vormt evenmin een uitnodiging tot het kopen of verkopen van financiële instrumenten. Het mag ook niet als zodanig worden geïnterpreteerd.

De in dit document opgenomen opvattingen en meningen geven uitsluitend de visie weer ten tijde van publicatie. Deze kunnen op ieder moment wijzigen zonder voorafgaande kennisgeving. Als vermogensbeheerder kan VLK IM – veelal namens derden – posities aanhouden in de in dit document genoemde financiële instrumenten en kan zij op ieder moment besluiten transacties in deze instrumenten uit te voeren.

Kapitaalrisico

De waarde van beleggingen en de opbrengsten daaruit kunnen zowel stijgen als dalen en worden niet gegarandeerd. Beleggers kunnen hun oorspronkelijk ingelegde vermogen geheel of gedeeltelijk verliezen. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.

De informatie in deze publicatie is uitsluitend bedoeld voor algemene en informatieve doeleinden. Onder geen enkele omstandigheid mag de inhoud van deze publicatie worden beschouwd als een aanbod, noch kunnen hier rechten aan worden ontleend. Bij de totstandkoming van deze publicatie is de grootst mogelijke zorgvuldigheid betracht bij de selectie van externe bronnen. Er wordt echter geen garantie gegeven ten aanzien van de juistheid, volledigheid of actualiteit van de gebruikte informatie, noch dat deze in de toekomst actueel zal blijven.

VLK IM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele druk- of zetfouten. Tevens bestaat geen verplichting om de informatie in deze publicatie te actualiseren of te wijzigen. Alle rechten met betrekking tot de inhoud van deze publicatie zijn voorbehouden, waaronder het recht op wijzigingen.

Over de reeks ‘Tussen de Regels’

Binnen de financiële sector is de transitie naar duurzaamheid volop in beweging. Maar wat betekenen de wetten, richtsnoeren en verplichtingen nu concreet voor de dagelijkse praktijk van de financial? In de reeks ‘Tussen de Regels’ nodigt DSI experts uit de sector uit om hun licht te schijnen op de kansen, uitdagingen en ethische dilemma’s van Sustainable Finance. Samen kijken we verder dan de regels lang zijn.

Benieuwd naar eerdere bijdragen of wil je meer weten over Sustainable Finance? Bezoek dan onze overzichtspagina: www.dsi.nl/susfin.